Radyoloji

Çesitli tibbi cihazlarin yardimi ile birçok hastaligin teshis edildigi bir bölümdür. Radyoloji bölümünde kullanilan cihazlar;

A. X isini ile çalisan tibbi cihazlar (Hamilelikte zararli olabilir)

1. Röntgen (X- Ray),

a. kemik ve akciger hastaliklarinin teshisinde en sik kullanilan cihazdir.

b. X isini kullanilir.

2. Mamografi

a. Meme hastaliklarinin teshisinde siklikla kullanilir.

b. 40 yasindan sonra tarama araci olarak da tercih edilir.

c. X isini kullanilir

3. Kemik Dansitometri

a. Osteoporozun teshisinde siklikla kullanilir. Kemik yogunlugunu ölçer.

b. X isini kullanilir.

4. Bilgisayarli Tomografi (BT),

a. Tüm vücudun hastaliklarinin teshis edilmesinde kullanilir.

b. Vücudun kesitsel görüntüsü çikarilir.

c. X isini kullanilir.

5. Anjiografi = DSA = Dijital subtraksiyon anjiografi = Kateter anjiografi

a. Damar hastaliklarinin teshis edilmesinde kullanilir.

b. Damar hastaliklarinin tedavisi de anjiografi cihazi ile yapilir.

c. Damar içerisine girmek için çesitli ekipmanlar kullanilir, Damar içerisinde ilaç verilerek damar görünür hale getirilir.

d. X isini kullanir.

B. Ses Dalgalari ile çalisan cihazlar

1. Ultrasonografi

a. Karin için organlarinin hastaliginin teihisinde en sik kullanilan tibbi cihaz.

b. Hamilelik takibinde de kullanilir, zarari yoktur.

2. Renkli Doppler Ultrasonografi

a. Damar hastaliklarinin tanisinda kullanilir.

b. Bir çok organin kanlanmasi da degerlendirilir.

c. Hamilelikte de kullanilir.

C. Radyofrekans dalgalari ile çalisan cihazlar

1. MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme)

a. Tüm vücut yapilarinin özellikle beyin ve kas-ligament yapilarin hastaliklarinin teshis edilmesinde kullanilir.

b. Bunun disinda karin organlarinda da yaygin olarak kullanilir.

c. Damar hastaliklarinin gösterilmesinde MR anjiografi sik basvurulan bir yöntemdir.

d. Vücutta yabanci cisim bulunan durumlarda kullanilmasi sakincali olabilir.

Bilgisayarli Tomografi (BT) ve Teknik Bilgiler

Bilgisayarli tomografi x-isini kullanilarak vücudun incelenen bölgesinin kesitsel görüntüsünü (önden arkaya-coronal; yukaridan asagiya-axial; sagdan sola-sagittal) olusturmaya yönelik radyolojik teshis yöntemidir. Inceleme sirasinda hasta bilgisayarli tomografi cihazinin masasinda hareket etmeksizin yatar. Masa manuel ya da uzaktan kumanda ile cihazin ´´gantry´´ adi verilen açikligina sokulur. Cihaz bir bilgisayara baglidir. X-isini kaynagi incelenecek hasta etrafinda 360 derecelik bir dönüs hareketi gerçeklestirirken oyuk ya da ´´gantry´´ boyunca dizilmis dedektörler tarafindan x-isini demetinin vücudu geçen kismi saptanarak elde edilen veriler bir bilgisayar tarafindan islenir. Sonuçta dokularin birbiri ardi sira kesitsel görüntüleri olusturulur. Olusturulan görüntüler bilgisayar ekranindan izlenebilir. Ayrica görüntüler filme aktarilabilecegi gibi gerektiginde tekrar bilgisayar ekranina getirmek üzere optik diskte depolanabilir. Bilgisayarli tomografi diger x-isin incelemelerine göre bazi avantajlara sahiptir. Özellikle organlarin, yumusak doku ve kemiklerin sekil ve yerlesimini oldukça net gösterir. Ayrica BT incelemeleri doktorlara basit bir kist (Içinde sivi veya yari sivi madde bulunan etrafi çevrili kese seklinde olusum) ve solid tümör (bir kisim hücrelerin süratle çogalmasi nedeniyle olusan doku kitlesi, ur.) ayirici tanisinda yardimci olarak hastaliklarin daha iyi degerlendirilmesini saglar. Daha önemlisi, BT direkt grafilerden çok daha ayrintili görüntüler olusturarak kanserlerin yayiliminin degerlendirilmesinde yardimci olur. Kanser yayilimi hakkinda elde edilecek bilgiler doktorlari kansere yönelik uygulanacak tedavi konusunda yönlendirerek kemoterapi, radyoterapi, cerrahi tedavi veya bunlarin belirli kombinasyonlarinin kullanilip kullanilmayacagiyla ilgili karar vermelerinde yardimci olur. Böylece saglam dokular, birçok faydalari olmakla birlikte ciddi yan etkileri olabilecek tedavi yöntemlerinin gereksiz müdahalelerinden korunmus olur. BT, direkt grafilerle gösterilemeyen vücudun beyin gibi birçok kesiminin degerlendirilebilmesini mümkün kilmistir. Ayrica diger görüntüleme yöntemlerinden daha erken ve dogru sekilde birçok hastaligin teshisini saglamistir. Hastaliklar erken teshis edildiginde daha iyi tedavi edildiklerinden, BT bu üstün özellikleriyle doktorlarin birçok hayat kurtarmasina yardimci olmustur.

Inceleme Rahatsizlik Verici mi? Herhangi Bir Tehlikesi Var mi?

Incelemenin kendisi tamamen agrisizdir. Inceleme sirasinda hastadan BT cihazinin masasinda hiç hareket etmeksizin yatmasi istenir. Yapilacak incelemenin türüne bagli olarak hastaya kol damarlarindan kontrast madde enjekte edilebilecegi gibi kontrast madde içmesi de istenebilir. Incelemenin bu kismi hasta için biraz rahatsizlik verici olabilir. Kontrast maddeler iyot içerdigi için bazi kisilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Hastanin inceleme öncesinde teknisyen ya da radyologa bu tür maddelere karsi daha önce alerjik bir reaksiyon gösterip göstermedigini ve eger varsa baska maddelere karsi alerjisini bildirmesi gerekir. Hastaya daha önceden yapilmis bir BT incelemesinde, IVP olarak adlandirilan böbrek incelemesinde veya kalp ve damarlarin anjiyografi olarak da adlandirilan kateterizasyonunda kontrast madde verilmis olabilir. BT cihazlari X isinlarini kullanir. Hastanin güvenligi için en iyi sekilde dizayn edilmis olup inceleme sirasinda maruz kalinan radyasyon miktari gerekli en az düzeyde olacak sekilde imal edilmistir. X isinlari anne karninda gelismekte olan fetusa zarar verebileceginden inceleme hazirligina baslamadan evvel hasta hamilelik süphesi varsa bu konuda doktora veya teknisyene bilgi vermelidir.

Incelemeye Hazirlik Için Yapilmasi Gerekenler Nelerdir?

Incelemenin Yapilacagi Gün

Inceleme gününde randevu saatinden 4 saat önce baslamak üzere kati gida yenmemelidir. Bununla birlikte kahve, çay, fazla kati olmayan çorbalar ve meyve suyu çok fazla olmamak kaydiyla içilebilir. Kati gida aliminin sinirlanmasi birçok tibbi islem öncesinde hastanin güvenligi için alinan bir önlemdir.

Incelemenin Yapilacagi Oda

Hastaneye randevu saatinden en az 15 dakika önce gelmelidir. Bu hastanedeki kayit islemlerinin yapilabilmesi için gerekli zamani saglayacaktir. Eger abdomen (karin) ya da pelvis bölgesinin (legen kemigi bölgesi) BT incelemesi yapilacaksa randevu saatinden 1 saat 15 dakika önce hastaneye gelinmelidir. Hastadan, bagirsaklari daha net göstererek radyologun filmleri daha iyi degerlendirmesini saglayacak bir sivi olan oral kontrast madde içmesi istenir. Hastada düsünülen ön tanilara ve yapilmasi istenen incelemeye bagli olarak randevu saatinden çok daha önce de kontrast madde içmesi istenebilir. BT teknisyeni hastaya kendini tanitarak islem hakkinda bilgi verir ve hastanin muhtemel sorularini yanitlayarak rahatlamasina yardimci olur. Incelenecek beden bölgesine bagli olarak vücuttaki metal objelerin çikarilmasi istenebilir. Daha sonra hastaya önlük giydirilir.

Inceleme Sirasinda Neler Olur?<

Teknisyen hastayi incelemenin yapilacagi odaya götürerek yapilacak incelemeye göre hastanin sirt üstü veya yüz üstü masaya yatmasini saglar. Hastanin rahat etmesi önemlidir, çünkü inceleme süresince hastanin hareket etmemesi gerekir. BT incelemeleri hastalarin tibbi problemlerine ve incelenecek vücut kismina göre farkliliklar gösterir. Hastaligin teshisi için incelemenin nasil yapilmasi gerektigine radyolog karar verir. Örnegin eger batin bölgesi incelenecekse gögüs alt kismindan pelvis üst kismina kadar olan kesim taranacaktir. Böyle bir inceleme süresince sizden görüntülerin bulanik çikmamasi için belli araliklarla nefesinizi tutmaniz istenecektir. Makine islem süresince bazi sesler çikarir. Hastanin üstünde yattigi masa her bir görüntü olustuktan sonra bir miktar hareket edecektir. Ayrica teknisyen ya da makine tarafindan nefes tutup vermeyle ilgili hastaya sinyal verilecektir. Kimi incelemelerde islem öncesinde veya sirasinda doktor veya teknisyen tarafindan kontrast madde enjeksiyonu yapilabilir. Bu radyologun görüntüleri daha iyi degerlendirmesini saglayacaktir. Eger islem sirasinda veya enjeksiyon sonrasinda hasta bir rahatsizlik hissederse bunu teknisyene veya doktora bildirmelidir. Tüm BT personeli hastalara en iyi hizmeti verecek sekilde egitilmis olup bu konuda gerekli sertifikalara sahiptirler.

Bir Bilgisayarli Tomografi Incelemesi Ne Kadar Sürer?

Incelemeler hastalarinin klinik bulgulari göz önüne alinarak her bir hasta için ayri ayri planlanir. Bundan dolayi yapilan BT incelemesi daha önce yaptirmis oldugunuz bir BT incelemesinden farkliysa ya da inceleme sonunda ek görüntüler alma ihtiyaci duyulmussa endiselenmemek gerekir. Baslangicindan bitimine kadar çekim süresi ortalama 15 dakikadir.

Inceleme Bitiminde Yapilmasi Gerekenler Nelerdir?

Radyolog incelemesi yapilan kisinin hastaligiyla ilgili bir sonuca varmasini saglayacak yeterli bilgiyi elde ettikten sonra inceleme sona erdirilir ve hasta evine gidebilir. Incelemeden sonra herhangi bir kisitlama olmaksizin normal günlük aktivitelerine devam edebilir.

Incelemeler Nasil Degerlendirilir?

Incelemeler vücudun hangi kismiyla ilgiliyse o konuda uzmanlasmis radyolog doktorlar tarafindan degerlendirilir ve daha sonra yazili bir rapora dönüstürülerek hastaya teslim edilir. Eger baska sorulariniz varsa incelemenizi yapacak olan doktorlar ve teknisyenlerden gerekli bilgileri alabilirsiniz. Incelemenin nasil yapildigi konusunda gerekli bilgileri vererek size yardimci olmaktan büyük mutluluk duyacaklardir.

BT´nin Siklikla Kullanildigi Alanlar

KBB Alaninda Hangi Durumlarda Kullanilir: CT diger branslarda oldugu gibi KBB alaninda da sik basvurulur. En sik su durumlarda kullanilir:

Sinüs ve Burun Içi Hastaliklari: Basta kronik sinüzit olmak üzere her türlü sinüs hastaliginda ve burun içindeki et büyümesi, tümör gibi durumlarda bilgisayarli tomografi en faydali tetkik yöntemidir. Sinüsler karmasik bir yapiya sahiptir ve muayene ile bir dereceye kadar bilgi edinilir. Ancak CT ile sinüslerin tümünün anatomik yapisi, çok önemli bir bölüm olan burun içine açilan delikleri, burun içindeki et büyümeleri ve tümörler çok ayrintili bir sekilde görülürler. Sinüzit için çekildiginde kontrast madde verilmesi gerekmez ancak tümör için çekiliyorsa gerekebilir.

Orta ve Iç Kulak Hastaliklari: Orta kulaktaki kronik iltihaplarin ne kadar yayildigi, orta kulaktaki kemikçikleri ne kadar erittigi ve orta kulak yapilari hakkinda bilgi verir. Özellikle kronik orta kulak iltihaplari için bir ameliyat düsünülüyorsa CT çektirmekte fayda vardir. Bazi isitme kayiplarinda iç kulakla ilgili tümör ya da buna benzer hastaliklar akla gelir. Bu gibi durumlarda manyetik rezonans (MR) daha uygunsa da bazen CT çekilir.

Boyundaki Kitleler: KBB uzmanlari için teshis koymakta en çok zorlanilan konulardan biri de boyundaki kitlelerin (sisliklerin) ne oldugunun anlasilmasidir. CT bu gibi durumlarda çok önemli bilgiler veren ve bazen teshis koyduran bir yöntemdir.

Geniz, Yutak ve Girtlagin Tümör ya da Diger Hastaliklari: CT ile kesitsel tarzda görüntüler alinabildigi için bu bölgelerin tümörlerinin yayilimi ya da diger hastaliklari konusunda bilgiler alinir ve buna göre ameliyat planlanir.

Bilgisayarli Tomografi (CT) ve Çesitleri

Klasik Bilgisayarli Tomografi

Bilgisayarli tomografide x isinlari veren bir tüp ile bu isinlari tutan dedektörler bulunur. Hasta ise bu ikisinin ortasindadir. Böylece x isinlari hastanin içinden geçtikten sonra dedektörler tarafindan tutulur. Vücudun dokularinin atomik yogunluklari farkli farkli oldugundan her bir dokunun tuttugu x isini farkli olur ve böylece doku görüntüleri olusturulur. Tüp ve dedektörler hasta etrafinda 360 derece dönerek vücudun o bölümünün kesitini görüntülerler. Klasik tomografide bir kesitin görüntüsü alindiktan sonra masa biraz ileri dogru hareket ederek bir sonraki kesit alinir. Bu yöntemle inceleme hem zaman alicidir hem de solunum hareketlerine asiri duyarlidir, bundan dolayi da kalp damar incelemeleri için uygun degildir.

Spiral Bilgisayarli Tomografi

Bu güçlügü yenmek için son yillarda spiral bilgisayarli tomografiler (Spiral CT) çikarilmistir. Burada ise tüp ve dedektörler hasta etrafinda sürekli dönerken, hastanin yattigi masa önceden belirlenmis bir hizda sürekli hareket eder (Resim 2). Hastaya göre bu hareket spiral seklinde oldugu için de spiral BT adini almistir. Bununla incelemeler çok kisa sürelerde yapilabilir hale gelmistir. Ancak bu da hareketli bir organ olan kalbin görüntülenmesi için yeterli olmamistir.

Çok Kesitli (Multi-Slice) Tomografi

Bunun üzerine çok kesitli (multi-slice) spiral BT´ler (MSCT) çikarilmistir (Resim 3). Bu tomografilerde daha ince ve birden fazla sira halinde dedektör bulunur. Son teknolojik ilerlemeler ile tüp hareketi de hizlandirilmistir. Önceleri 4 sira halinde olan dedektörler, daha sonra 16 sira haline getirilmis, son çikanlarda ise 64 sirali olanlari yapilmistir. Böylelikle görüntülerin çözünürlügü artmis ve 20 saniyenin altinda nefes tutmayla yapilabilir hale gelmistir.

Çok Kesitli (Multi-Slice) Bilgisayarli Tomografinin Avantajlari

• Damar hastaligi hakkinda bilgi veren, hasta için zahmetli olmayan bir tani yöntemidir.

• Islem süresi kisadir, bir nefes tutma süresinde yapilabilir.

Çok Kesitli (Multi-Slice) Bilgisayarli Tomografinin Dezavantajlari

Aritmili hastalarda tani degeri düsüktür (Özellikle atrial fibrilasyonda).

• Hastanin nefesini 20 sn kadar tutmasi gerekir. Ancak 64 sirali olanlarda bu süre oldukça kisalmistir.

• Radyasyona maruz kalmasi sakincali olanlarda (gebe vb) yapilamaz.

• Yüksek kalp hizlarinda (dakikada 70´in üzeri) tani degeri düser, kalp hizinin düsürülmesi gerekir.

• Koroner damarlarda yüksek yogunluklu olusumlar (kalsiyum -kireç-, stent, klips vb) oldugu durumlarda tani degeri düser.

• Hastanin aldigi radyasyon dozu klasik anjiyografiye göre az degildir.

• Hastaya yine klasik anjiyografide oldugu gibi kontrast madde (opak madde) verilir. Dolayisi ile bu maddeye alerjisi olanlarda veya verilmesinde sakinca olan hastalarda (böbrek yetmezligi gibi) dikkatli olunmalidir.

Doppler Cihazi ve Teknik Bilgiler

Renkli Doppler Ultrasonografi

Sesin hareket eden yapilardan yansirken frekans degisikligi göstermesi temeline dayanan bu yöntem ile damarsal yapilardaki akim incelenir. Akim bilgisi, akimin transdusere olan ve yönü ve hizina göre renklendirilip, B-Mod denilen gri skaladaki damar görüntüsünün içine yerlestirilirse renkli Doppler görüntüleme elde edilir. Grafik seklinde Doppler spektrumu kullanilarak akim hizlari ölçülür, akim tipleri saptanir. (Avusturyali fizikçi ve matematikçi Christian Doppler). Doppler incelemelerinde hedef alinan hareketli cisimler kirmizi kan hücreleri yani alyuvarlardir.

Doppler Ultrasonografi ile hangi incelemeler yapilir?

Arteriyel (atardamar) ve venöz, (toplardamar) yapilarin incelenmesinde (örnegin boyun damarlari-karotis ve vertebral arterler,ekstremite-kol, bacak -arter-venleri, böbrek arterleri, karaciger ve portal sistem vb); skrotumda varikosel arastirmasinda; meme, testis, tiroid, paratiroid, lenf bezleri ve yumusak doku gibi yüzeyel yapilar ile parankimal organlarda olusan tümoral ve iltihabi olusumlarin damarlanmasinin incelenmesinde kullanilir. Damarsal yapilarda tikanikligi, venöz kapak yetmezligini, renal arter stenozunu saptanmasini saglar. Gebelikte 20.haftadan itibaren umbilikal arterde ve fetal organlarda yapilan Doppler incelemeleri fetusta gelisme geriligi veya fetal distress olup olmadigi hakkinda bilgi verir. Jinekolojik tümörlerde transvaginal olarak yapilan Doppler incelemesi tümörün iyi veya kötü huylu olup olmadigi hakkinda bilgi verir. Ektopik gebelik (dis gebelik), over torsiyonu hakkinda bilgi verir. Transplante organlarda perfüzyonun degerlendirilmesini saglar. Logic 7, üst seviye premium sistem sonografi cihazidir. Kodlama teknolojisi ile B-flow ve Color-Power Doppler sonografi incelemeleri yapilmaktadir. Bu teknoloji; sensitivitede belirgin artisi, istenmeyen sinyal komponentlerinin giderilmesini ve böylece görüntü kalitesinin en üst seviyede olmasini saglar. Coded Harmonik özelligi ile yüksek frekanslar kullanilarak daha ayrintili ve kontrast rezolüsyonu daha iyi olan görüntüler elde edilmektedir.

Otomatik doku optimizasyonu ile B-Mod ve Doppler çalismalarinda en uygun ve kaliteli görüntüyü saglar. LCD renkli dokunmatik ekrani ile set up ve kontrol menülerine ulasim kolayligi vardir. Virtual konveks özelligi ile lineer probla yapilan incelemelerde konveks alan olusturulur. Böylece görüntünün tümü ayni alana sigdirilarak dogru ölçümler yapilabilir.

Matrix Lineer probu (M12L) ile 7-10-12-14 MHz araliginda inceleme yapilmakta ve böylece özellikle meme-tiroid-testis-yüzeyel doku ve vasküler incelemelerde optimum görüntü saglanmaktadir. E8C ve 3.5C problari da multifrekans özelligini tasimakta olup genis uygulama alanina sahiptir. Raw data görüntü olusturma, arsivleme ve post-proses ölçüm-analiz yapma özelligi vardir. Entegre DVD yazici ve genis hard disk imaj arsiv kapasitesi ile raporlama ve arsivleme yapilabilmektedir. Doppler Ultrasonografi Çekimine Gelirken Dikkat Edilmesi

Gereken Durumlar Nelerdir?

Incelemeye gelmeden önce randevu alinmasi ve bu asamada incelemenin tipine göre hazirlik gerektiren bir durum varsa ögrenilmesi gerekir. Örnegin Renal arter Doppler US´da; gelmeden önce 3 gün gaz giderici ilaç kullanilir ve 12 saatlik açlik gerekir. Incelemeye gelirken rahat kiyafetler giyilmelidir. Doktorunuzun yazdigi istem kâgidini ve varsa önceden yaptirdiginiz tetkikleri getirmeniz, incelemeyi yapan Radyoloji uzmanina tanisinda yardimci olacaktir.

Gebelik Haftasi Triozmi TaramaTestinde Ultrasonografi´nin Yeri Nedir?

Birinci trimester tarama testinde ultrasonografi ile fetusun ense kalinligi (nukal translusensi) ölçümü yapilmaktadir. Fetus bas-popo mesafesi (CRL ölçümü) 45-82 mm arasinda olan, 11-14 hafta arasindaki gebelikler incelemeye alinmaktadir. Ultrasonografi ile CRL ve ense kalinligi ölçümleri yapilir. Doppler US ile fetal kalp, umbilikal kord ve duktus venosus incelemeleri yapilir. Nasal bone (burun kemigi), fetal kranium, vertebral kolon, mide, karin duvari, ekstremiteler incelenir.

Ultrasonografik incelemeden sonra gebeden kan alinarak kanda PAPP-A ve Beta HCG ölçümleri yapilir. Bütün bu ölçümler, FMF´in (Fetal Medicine Foundation) sagladigi bu teste özel bir yazilim programinda degerlendirilerek fetusun kromozomal anomali risk orani hesaplanir.

Dopplerin Çesitleri

Damarlar içindeki akim ultrasonografide iki türlü gösterilebilir. Birincisi normal ultrason görüntüsü üzerinde damarlarin rekli olarak gösterilmesi (renkli doppler), ikincisi ise akimin normal görüntünün disinda bir grafik olarak (spektral doppler) gösterilmesidir. Bu grafikler akim egrileri olarak adlandirilir ve her damar için farkli özellikler tasir. Renkli doppler modunda proba dogru olan ve probdan uzaklasan akimlar kirmizi ve mavi renkler ile ekrana yansir. Bu görüntü elde edildikten ve ilgili damar saptandiktan sonra odak bu damar üzerine uygulanmak suretiyle ayni anda spektral doppler incelemesi de yapilarak kan akim hizlari ve bu akima karsi damarda ortaya çikan direnç ile ilgili matematiksel ölçümler yapilabilir.

Doppler özelligi tasiyan ultrason cihazlari geleneksel cihazlara göre son derece pahali oldugundan her merkezde bulunmazlar ve bu nedenle çogu zaman doppler incelemeleri gebeligi takip eden doktor disinda baska bir doktor tarafindan yapilmaktadir.

Halk arasinda renkli ultrason olarak yanlis sekilde tarif edilen, özel egitim ve deneyim gerektiren detayli ultrason incelemesi ile doppler incelemesi birbirinden farkli islemlerdir.

Doppler Neden Yararlidir?

Kan oksijen ve besin maddelerini dokulara tasiyip, atik maddeleri de bu doklardan uzaklastirarak dokularin canliligini sürdürmesini sagladigindan herhangi bir dokuya olan kan akimlarinin ölçülmesi o dokunun yeterli sekilde kanlanip kanlanmadiginin anlasilmasi bazi durumlarda önemlidir.

Örnegin yumurtaliginin kendi etrafinda döndügü over torsiyonu durumlarinda over yeteri kadar kanlanmayacagindan gangrene gidebilir ve kaybedilebilir. Böyle bir durumdan süphelenildiginde yapilacak doppler incelemesi ile overin yeteri kadar kanlanip kanlanmadiginin saptanmasi ameliyat karari verilmesinde kritik önem tasiyabilir.

Öte yandan kanser ortaya çiktigi dokuda neovaskülarizasyon adi verilen yeni damarlarin olusmasina neden olur. Yumurtaliklarda bir kitle varliginda bu artmis damarlanmanin doppler ile gösterilmesi patolojinin iyi ya da kötü huylu oldugu yönünde degerli ipuçlari verebilir.

Gebelik takipleri açisindan bakildiginda ise dopplerin bazi hastalik ve durumlar açisindan risklerin saptanmasinda önemli rolü vardir. Normalde gebelik ile birlikte rahimi besleyen damarlardaki direnç azalir ve rahime dolayisi ile plasenta ve bebege olan kan akimi artar. Bu direncin azalmamasi ve kan akiminin düsük kalmasi durumunda doppler akim egrilerinde çentiklesmeler gözlenir.

Doppler tarama testi olarak adlandirilan inceleme ile hamileligin 20. haftasi civarinda uterin arter adi verilen ve rahimi besleyen ana atardamarlar ile göbek kordunu içinde bulunan atardamardaki kan akimlarinin ölçülmesi ve buradaki direncin degerlendirilmesi ile ileride ortaya çikabilecek gebelik zehirlenmesi (preeklempsi), rahim içi gelisme geriligi, plasentanin erken ayrilmasi (ablasyo plasenta), anne karninda bebek ölümü gibi durumlar açisindan artmis risklerin öngörülebilecegi iddia edilmektedir.Buna göre her iki uterin arterin doppler incelemesinde çentiklesme gözlenmesinin patolojik ya da pozitif tarama testi olarak kabul edilmesi ve yakin takip yapilmasi önerilmektedir. Ancak konu ile ilgili yapilmis çalismalari bir arada degerlendiren bir arastirma sonucunda her hastada doppler tarama testinin yapilmasinin gerekli olmadigi, sadece yüksek risk altindaki gebelerde uygulanmasi gerektigi sonucu ortaya konmustur. Göbek kordonu içinde bulunan atardamardaki kan akim egileri de bebege giden kan miktarinin saptanmasina ve özellikle gelisme geriligi olan durumlarda bebegin içinde bulundugu sikintili durumun degerlendirilmesinde önemli rol oynar.

Gebeligin son dönemlerinde ileri derecede azalmis bir akim anne karninda bebek ölümlerine neden olabileceginden dogum karari verilmesinde kritik öneme sahiptir. Bunlar disinda renkli doppler incelemesi erken dönemde bebegin kalp atimlarinin görülmesi ve dinlenmesi amaciyla da kullanilir. Yandaki fotografta 9 hafta 6 günlük bir gebelikte bebek kalp atimlarinin doppler ile incelenmesi izenmektedir. Baska bir uygulama alani da bebegin kalbinden çikan ana damarlarin gözlenmesidir. Rutin gebelik ultrasonografisi sirasinda bebegin idrar kesesinin iki yaninda damarsal yapilarin gözlenmesi de olasi bir anomali riskini azaltan bir bulgudur.

Nasil Yapilir?

Doppler ultrasonografi için ayri bir incelemeye gerek yoktur. Eger rutin gebelik takipleri sirasinda kullanilan ultrason cihazinda doppler özelligi varsa doktorunuz herhangi bir dönemde bu moda geçerek kan akimlarini izleyebilir ve ölçebilir. Örnegin 6 haftalik bir gebelikte ilk ultrason yapilirken bebegin kalp atimlari bu sekilde dinlenirken daha ileriki bir dönemde bebegin idrar kesesi görüldügünde hemen iki yanindaki damarsal yapilar renkli doppler ile izlenebilir.

Gebeligin 20. haftasi civarinda yapilan detayli ultrasonografi sirasinda doktorunuz gerek görür ise rahimi besleyen damarlardaki kan akimlarini ölçebilir. Daha ileri dönemlerdeki rutin incelemelerde göbek kordunundaki kan akimlari ölçülerek bebegin içinde bulundugu durum degerlendirilir.

Doppler Riskli midir?

Teorik olarak bakildiginda doppler ultrasonografinin bölgesel sicaklik artisi ve baloncuk olusturma riski daha yüksektir. Bu nedenle yine teorik olarak bu incelemenin yarattigi risk normal ultrason incelemesine göre biraz daha yüksektir. Ancak hayvan deneylerinde uzun süre doppler uygulanmasi durumunda dokularda yaklasik 2,5 °C´lik bir artis olabilecegi gösterilmekle birlikte bu düzey bile insanlarda güvenlidir ve gebelikteki doppler incelemeleri bu kadar uzun sürmemektedir. Bugüne kadar insanlar üzerinde yapilan doppler incelemelerine bagli olumsuz bir etki bildirilmemistir.

Kemik Dansitometrisi ve Teknik Bilgiler

Kemik yogunluk ölçümüdür. Baska bir deyisle kemigin kirilganlik riskini belirleyen ölçüm yöntemidir. Osteoporoz saptanirsa kisinin aldigi ilaçtan faydalanma orani için ilaç takibi de belirli araliklarla bu cihaz ile yapilmaktadir. Ölçüm 1 dakika içinde yapilir. Osteoporoz´da bir agri hissetmediklerinden verilen ilaçlari almaktan vazgeçenlerin problemleri sessizce artmaktadir. Bu sebeple kemik erimesi hastaligina sessiz hastalik (osteoporoz ) denilmektedir. Osteoporoz hastaligi kesinlikle tedavi edilemez. Ancak erken tani ile uygun ilaç kullanimi ve yasam sartlarinin düzeltilmesi sayesinde oldugu yerde durdurulmasi mümkündür.

Kemik Dansitometre´mi Ölçtürmeli miyim?

Eger kisilerde herhangi bir sebeple kemik kaybi baslamissa ileri yaslara gelip agri ve kirik problemi olmadan önce hiçbir sey hissetmedikleri için bu sorunlari ifade edemezler. Günlük yasamlari sirasinda omurgalarinda meydana gelen çökmeleri de genellikle fark etmezler. 20-45 yas arasi kadin ve erkekler mutlaka bir kere kontrol olmalidir.

Ne Siklikla Kemik Dansitometre Ölçümü Yaptirmaliyim?

Bu tamamiyla kemiklerinizdeki yogunluk kaybinin derecesine, aldiginiz tedaviye ve kemik kaybina neden olan özel durumlarin sürekliligine baglidir. Doktorunuz bu konuda sizi takip edecektir.

Osteoporoz Nedir?

Osteoporoz ise, standart olarak kadinlarin menopoz sonrasi, erkeklerinde 55 yas sonrasi karsilasmaktan kurtulamadiklari mecburi bir hastaliktir. Özellikle kadinlarda ve menopozdan sonra daha sik görülür. Bunun nedeni menopozdan sonra kadinlik hormonunun azalmasidir.

Osteoporoz kemik kütlesinde azalma ve kemik dokusunun mikroskobik yapisinda bozulma sonucunda kemikte kirilma riskinin artmasina yol açan bir iskelet hastaligidir. Herkes de olan kalsiyum kaybi bu hastaliga neden olur. Kaybedilen kemik geri kazanilamaz. Ancak erken teshis yapilirsa oldugu yerde durdurulabilir. Menopoz sebebi ile kadinlarda mutlaka olur ancak çesitli sebeplerle gençlerde ve erkeklerde görülebilir.

Kemik Yapisi Nasildir?

Bilindigi gibi kemik yapisinin gelisimi; insanlarin genetik yapisi, sonradan kazanilan hastaliklar, ortopedi protez ameliyatlari, ikiden fazla hamilelik sonrasi ve menopoz dönemleri, insanlarin çalisma ortamlarinda giderek fazla oturarak inmobilize çalismasi, tatilde ve günlük yasaminda direkt günesten uzak kalmasi, bazi ilaçlarin uzun süreli kullanilmasi, diabet, böbrek, guatr ve hormon problemi, özellikle gençlerin hazir ve hormonlu gidalarla dengesiz beslenmesi ile çok yakindan ilgilidir.

Vücudumuzun diger dokulari gibi kemik de yasayan bir dokudur. Sert tabaka ve süngersi tabaka olmak üzere iki bölümden olusur.

Osteoporoz ile Kemik Yapisi Nasil Bir Degisiklige Ugrar?

Erken dönemlerde kemik kompakt (sert) tabakasi incelir, süngersi tabaka içindeki bosluklar büyür. Daha sonra ileri yasta zayiflayan kemiklerde kiriklar olusur.

Osteoporoz Sonuçlari Nelerdir?

Sirt kemikleri formunu kaybedince boy kisaligi ve kamburluk gelisir. .Hafif bir travma ile kalça bilek omurga kiriklari meydana gelir.

Osteoporoz Belirtileri Nelerdir?

Genelde kiriklar olusuncaya kadar herhangi bir belirti ve agri olmaz. Ancak bazi kisilerde ileri yaslarda romatizma zannedilen kemik agrilarina neden olabilmektedir.

Ileri yaslarda yogun kemik kaybi meydana geldiginde agri sikayetleri, omurga çökmesi, boy küçülmeleri, kamburlasma, kifoz, kalça, el ve bilek kiriklari gibi sikayetlerle ortaya çikmaktadir. Bu noktadan sonra ise yapilacak bir sey yoktur. Röntgen filminde bile %45 kemik kaybi meydana geldikten sonra tesadüfen fark edilebildigi göz önüne alindiginda osteoporoz ´un tek tani ve takip imkâni olan Kemik dansitometre cihazinin önemi ortaya çikmaktadir.

Osteoporoz ´un sadece bir kadin veya yasli insan hastaligi olmadigini kabul edip, genel bir hastalik olarak en geç osteopeni dönemine yakalanmis olmasi esastir. Bununda yasi ve cinsiyeti yoktur. Ileri yaslarda meydana gelen kiriklarin gerek hastaya ve yakinlarina gerekse sosyal güvenlik sistemine getirdigi asiri maddi yük bilinmektedir. Bu sebeple kisilerin günlük yasam standartlarindan yoksun olmalari ve özellikle femur kiriklari nedeni ile yataga bagli kalanlarin ise yasamini erken kaybettikleri de bir gerçektir. Ideali; "tarama yöntemi" ile her kisinin önce bir kere kontrol ölçümü yaptirip durumu anlamasi; osteoporoz ise yilda bir, osteoni ise ve tetikleyen baska hastaligi yoksa iki yil sonra, normal ise yasi ve cinsiyetine göre doktorun tavsiye ettigi araliklarla kontrol ölçümünü yaptirmasi olmaktadir. Böbrek diyalizine girenlerde ise kullanilan kimyasallardan dolayi kemik kaybi çok hizli olmakta, onlarin 6 ayda bir kontrolü ve ciddi ilaç takviyesi gereklidir.

Kemik mineral dansitometre sistemlerinde tarama sekli gold standart seçilen Pencil Beam seklindedir. Bu sayede ayni sintigrafilerde oldugu gibi nokta nokta tüm kemik dokusunu atlamadan gerçek zamanda tarama gerçeklestirir. Yelpaze seklinde genis açili tarama yapan döner kol sistemli ve puls ´li enerjiyi üreten Fan Beam yönteminde isin bir "telafi çarkindan" geçerek kendini sürekli ayarlamaya çalisir. Bu sebeple de sürekli puls seklinde isin verir. D1 bölümü degerinde, D2 bölümü yumusak doku degerinde air ise hava degerinde bir fantom gibidir. Bu çark sürekli gelen isin üzerinde dönerek kendini ayarlamaya çalisir. Voltaj veya küçük mekanik sapmalar oldugunda da bilgisayar matematiksel düzeltmeler için devreye girer. Emin olmak içinde her çekimi iki sefer yapar. Ayrica hasta ve kullanici saçilma yapan yelpaze Fan Beam yönteminden dolayi yüksek radyasyon alir.

Kemik Mineral Dansitometresi Ölçüm Yöntemleri

Kemik mineral dansitesi ölçümleri düsük kemik yogunlugu ve kirik sendromu ile ortaya çikar. Osteoporoz tanisini desteklemek ve kanitlamak, kemik yogunlugu azaldikça artan kirik riski baglaminda osteopeni derecesini saptamak, tedavi gereksinimi olup olmadigina karar vermek ve tedavinin etkinligini saptamak amaciyla kullanilan yöntemdir. Ideal dansitometrik ölçüm; çabuk uygulanabilir ve güvenilir olmak, kisiyi düsük oranda isina maruz birakmali, az hata payi olmali, kirik riski konusunda fikir verebilmeli , trabeküler ve kortikal olarak kemigi ayri degerlendirebilmeli ve tedavinin etkinliginin takibinde güvenli olarak kullanilabilmelidir.

1. Single Foton Absorbsiometri (SPA) Bir I kaynagindan yayilan düzenli mono enerjetik foton huzmesinin bir ekstremiteden radyasyon ile geçisinin Na iodid içeren ve radyoaktif cisim pariltilarini saptayan bir detektör ile ölçülmesidir. Bu sistem kortikal ve trabeküler kemigi ayirt edemez. Radius distali ölçüp, radyasyon alir. SPA prognoz ile ilgili yeterli bilgi veremez. Hem kortikal , hem trabeküler kemik kaybi olan tipII osteoporoz da , 70 yas üstü hastalarda veya belirgin spiral deformitesi olup omurga ölçümlerinin güvenilir sonuç veremeyecegi olgularda kullanilmasi söz konusu olabilir.

2. Dual Foton Absorbsiometri (DPA) Iki foton huzmesinin iki farkli enerji ile ölçülmesi esasina dayanir. Radyasyon kaynagi Gadalinium 153´ tür. Lumbal omurga, femur veya tüm vücut ölçülebilir. Kortikal ve trabeküler kemigi ayirt edemeyen bu ölçüm sirasinda hasta 10-15 mrem kadar radyasyon alir ve prosedür 20-40 dakika sürer. Güvenilirlik orani yüksektir. L 2-4 arasi ölçülür ve sonuç gr/cm seklinde ifade edilir.

3. Dual Enerji X-Ray Absorbsiometri (DEXA) Digerlerine oranla daha yeni bir tekniktir, daha kisa sürede uygulanir ve daha kesin sonuç verir. Radyoizotop madde yerine x isini kullanilir. Lumbal bölge, femur veya tüm vücut ölçülebilir. Radyasyon dozu 1-3 mrem ´dir.Duyarlilik orani yüksektir. Yayilan huzmenin yogunlugu DPA ´dan daha fazladir. Böylece daha hizli görüntü elde edilir.

Kimler Osteoporoz Açisindan Risk Gurubundadir?

• Günlük beslenmesinde yeterince kalsiyumlu gida(süt ve süt ürünleri)almayanlar.

• Düzensiz beslenen her yas gurubundakiler.

• Seker hastalari.

• Böbrek tasi düsürenler ve diger böbrek hastalari.

• Uzun zaman kortizonlu ilaçlar, bazi anti asit mide ilaçlari ve sakinlestirici ilaç kullananlar .

• Asiri çay ,kahve sigara , alkol kullananlar.; Süt, yogurt, peynir gibi besinleri az tüketenler

• Genetik yatkinligi olanlar.

• Ikiden fazla dogum yapmis olanlar.

• Menopoz dönemindeki bayanlar.

• Ufak tefek ince yapili kadinlar

• Üçten fazla dogum yapanlar

• Açik renk göz, ten ve saçi olanlar

• Hareketsiz bir yasam sürenler

• 50 yasini gecen erkekler osteoporoz riski altindadir.

• Kirmizi eti fazla tüketenler

Osteoporoz Teshisi Nasil Konur?

Günümüzde %1 gibi çok düsük oranlardaki kemik kayiplari bile KEMIK DANSITOMETRE ölçümü ile teshis edilmektedir. Osteoporoz, öncelikle düzgün bir öyküleme ve fizik muayene ile taninir. Bu öykülemede osteoporoz, sizdeki bazi iliskili tibbi durumlar ile sizde ve diger akrabalarinizda kirik öykülerinin bulunup bulunmadigina iliskin sorular bulunur. Hekim öykünüzü degerlendirip olasi kiriklar ve bulgulari saptamak için bir dizi fiziksel muayene islemi ve testten sonra varsa kirik tesbiti için röntgen filmleri ve kemik mineral yogunlugunuzu saptamak için "Kemik Dansitometrisi" denilen ölçümü yaptirmanizi isteyecektir.

Kemik dansitometrisi, röntgen çektirmek gibi, agrisiz bir islemdir. Dansitometri islemi sirasinda röntgen isinlari veya ses dalgalari kullanilarak ölçüm yapilan bölgedeki kemiklerinizin mineral yogunlugu saptanir. Saptanan deger, saglikli genç eriskinlerin degerleri ile kiyaslanarak T skoru denilen bir deger elde edilir ve ölçüm yapilan kemiklerin saglikli kemik ölçümüne nazaran ne durumda oldugu saptanir.

Kemik Dansitometrisi Cihazinin Özellikleri

Dansitometrelerde kullanilan en gelismis yöntem DPX-DEXA (Dual X-Ray Absorbtiometry) ile kemik yogunlugu ölçümüdür. LUNAR-DPX-NT-DEXA sistemi en yüksek dogruluk oranina sahip oldugu gibi, Dünya Saglik Örgütü (WHO) onayi ile Türk standartlarini kullanabilmektedir. Sonuç raporunda T-score bildirilerek Dünya Saglik Örgütü (WHO) kriterlerine göre kirik riski grafiksel olrak gösterilmekte, tekrarlanan ölçümlerde grafikteki % degisimleri izlenerek tedaviye cevap takip edilmektedir.

Hangi Ölçümler Yapilabilir?

LUNAR-DPX-NT kemik yoyunlugu (BMD) ölçüm cihazi ile AP Spine Femur, Tüm Vücut, Dual Femur, Forearm, Lateral Spine ölçümü yapilmaktadir.

Vücut kompozisyonu (yag orani v.b.) ölçümlerini mükemmel tekrarlanabilirlik (prezisyon) ile çok kisa sürede gerçeklestirebilinmektedir.

Kimlerde Kemik Dansitometrisi Yapilmalidir?

Kemik dansitometrisi testi ancak kisinin tasidigi risk faktörleri gözönüne alinarak ve ölçüm sonuçlari tedavi karari vermede yardimci olacaksa yapilmalidir. Hali hazirda menopoz için hormon replasman tedavisi aliyorsaniz kemik dansitometrisi yapilmasi gereksiz olabilir. Ancak tedavi karari verilmeden önce yapilacak bir kemik dansitometrisi, tedavi kararinda kisisel risk durumunuzu belirleyerek yardimci bilgiler saglayabilir. Ek olarak tedavi altinda oldugunuz yillarda 18 - 24 ay aralarla yapilacak kemik dansitometri ölçümleri tedaviye cevabinizi izlemek adina yararli olacaktir.

Osteoporoz Gelisimine Karsi Neler Yapilabilir?

Osteoporoz çocukluk çagindan baslayan ve yasam boyu devam ettirilecek bazi basit uygulamalarla önlenebilir. Bunlarin baslicalari; yasam boyu uygun miktarda kalsiyum aliminin saglanmasi, düzenli egzersiz ve kadinlarda yeterli estrojen, erkeklerde yeterli testosteron düzeylerinin korunmasidir. Çocukluk çaginda ve ergenlikte güçlü kemiklere sahip olmak, ilerleyen yaslarda ortaya çikacak osteoporozdan korunmada en büyük yardimcidir. Bu çaglarda yeterli kalsiyum aliminin saglanmasi ve yeterli genel beslenme son derece önemlidir.

Bu dönemdeki yürüyüsler, egzersizler ve düzenli egzersizler, kemik kütlesinin saglanmasinda önemlidir. Genç insanlar sigara, asiri zayiflik ve alkol tüketimi gibi zararli davranislardan da uzak tutulmalidir. Tepe kemik kütlesi yirmili yaslarda saglanir ve sonraki 20 yil boyunca hafif bir azalma gözlenir. Bu dönemde kisilerin diyetinde düsük kalsiyum ve D vitamini, asiri sigara ve alkol tüketimi, hareketsiz bir yasam tarzi veya kemik metabolizmasina etkili ilaçlarin kullanimi varsa kayip beklenenin üzerinde olacak ve ilerisi için risk yaratacaktir. Daha ileri yaslarda kemik kaybi artar. Hizlanmis kemik kaybi kadinlarda 40´li yaslardan itibaren izlenirken, erkeklerde daha geç yaslarda ortaya çikar ve kadinlardaki kadar hizli degildir.

Yasli kisiler yeterli düzeyde günlük kalsiyum ve D vitamini almaktan yarar saglayabilirler. Bu dönemde de fiziksel aktivitenin düzenli biçimde sürdürülmesi kas tonusunu, eklem hareketliligini ve kemik sagligini korumak için esastir.

Pediatri Uzmanlari Için Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonlari (5-20 yas arasi)

• Juvenil osteoporoz (idiopatik)

• Cushing sendromu

• Hipofosfatasia, osteogenesis imperfekta

• Kortizon tedavisi

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

• Kistik fibroz

• Lösemi

• Juvenil romatoid artrid

• Boy kisalmasi torasik kifoz

• Osteoporoz (pozitif bulgular)

• Diabet

• Büyüme hormon eksikligi

• Kronik hastaliklar (Konjenital kalp hastaligi, Kronik karaciger hastaligi, Kronik böbrek yetmezligi ve dializi)

• Risk faktörleri: Günes isigindan uzak kalmak, Malnutrisyon (protein ve kalori eksikligi), Immobilizasyon

Kadin Dogum Uzmanlari Için Kemik Mineral Dansite Ölçüm Endikasyonlari:

• Osteoporoz (pozitif bulgular)

• Menopoz

• Cerrahi menopoz

• Çok dogum

• Annede anneannede kalça kirik hikayesi

• Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1yil)

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

• Ostrojen eksikligi (*Prematüre menopoz (

• Uzun süreli sekonder amendore (>1 yil)

• Primer hipogonadizm

• Boy kisalmasi torasik kifoz (Geçirilmis frajilite kirigi kalça, vertebra, önkol )

• Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düsük vücut kütle endeksi (

• Vücut kütle endeksi=vücut agirligi (kg)/boy(metrekare)

• Risk faktörleri: Küçük vücut yapisi (50 kg ),uzun süreli immolizasyon (1 aydan fazla ), inaktivite, asiri sigara, alkol kullanimi

Fizik Tedavi Uzmanlari Için Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonlari:

• Romatoid artrid ve ankildzan spdndilit (5 yildan fazla süren) Postmenopoz

• Annede, anneannede kalça kirik hikayesi

• Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1yil )

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

• Boy kisalmasi torasik kifoz

• Osteoporoz ( pozitif bulgular)

• Geçirilmis frajilite kirigi kalça, vertebra, önkol

• Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili

• Düsük vücut kütle endeksi (< 19 kg/metrekare)Vücut kütle endeksi=vücut agirligi (kg)/boy (metrekare)

• Risk faktörleri: Küçük vücut yapisi (50 kg),Uzun süreli immobilizasyon (1 aydan fazla), inaktivite, asiri sigara, alkol kullanimi

Dahiliye Uzmanlari Için Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonlari:

• Hipertiroid, Hiperxparatiroid, diabet

• Postmenopoz

• Annede, anneannede kalça kirik hikayesi

• Kortizon tedavisi

• Lösemi, lenfoma, kemoterapi, radyoterapi

• Kortizon tedavisi (> 7,5 mg /gün >1yil)

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu malabsorbsiyon, karaciger yetmezligi, böbrek yetmezligi *Geçirilmis frajilite kirigi kalça, vertebra, önkol

• Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili

• Düsük vücut kütle endeksi (< 19kg /metrekare)

• Risk faktörleri: Küçük vücut yapisi, uzun süreli immobilizasyon (1 aydan fazla) inaktivite, asiri sigara, alkol kullanimi

Ortopedi Uzmanlari Için Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonlari:

• Protez ve implant takibinde

• Postmenopoz

• Annede, anneannede kalça kirik hikayesi

• Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1 yil )

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

• Kemik tümörleri, kemik metastaslari

• Osteoporoz (pozitif bulgular)

• Boy kisalmasi torasik kifoz

• Geçirilmis frajilite kirigi kalça, vertebra, önkol

• Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili

• Düsük kütle endeksi

Radyoloji Uzmanlari Için Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonlari:

• Osteoporoz (pozitif bulgular)

• Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

• Boy kisalmasi, torasik kifoz

• Annede, anneannede kalça kirik hikayesi

• Geçirilmis frajilite kirigi, kalça vertebra, önkol

• Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili

• Düsük vücut kütle endeksi

• Menopoz, postmenopoz, cerrahi menopoz

• Östrojen eksikligi, çok dogum

• Kemik tümörleri, kemik metastaslari

• Protez ve implant takibinde

• Ankilozan spondilit(5 yildan fazla süren)

• Kortizon tedavisi

• Juvenil osteoporoz (idiopatik )

• Juvenil romatoid artrit

• Cushing sendromu, lösemi, diabet, kistik fibroz, büyüme hormon eksikligi)

• Kronik hastaliklar (Konjenital kalp hastaligi, kronik karaciger hastaligi, kronik böbrek yetmezligi ve dializ, hipertiroid, hiperparatiroid, diabet, lösemi, lenfoma, kemoterapi, radyoterapi, hipofosfatasia, osteogenesis imperfekta , malabsorbsiyon,karaciger yetmezligi.) Yukarida belirttigimiz kemik mineral dansite ölçüm endikasyonlari için klinik bulgular hemen hemen ayni olup asagida siraladigimiz gibidir;

• Sirt agrisi,

• Boy kisalmasi,

• Spinal deformite,

• Osteoporotik kiriklar.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR = MRG)

Zararli Röntgen isinlari içermeyen, çok güçlü bir miknatis alani içinde radyo dalgalari ile vücuttaki Hidrojen atomunun titresimini saglayarak vücut kesimlerinin incelenmesini saglayan agrisiz ve alerjiye yol açacak ilaç verilme zorunlulugu olmayan bir tekniktir. Bu amaçla yalitilmis odalar içerisinde, hasta çok güçlü ve tünel seklindeki bir miknatis içersinde masada yatar ve hareketsiz kalir. MR tetkiki boyunca hareket etmeden, sakin nefes alip vererek yatmaniz gerekir. Bazi incelemelerde kisa süreli nefes tutmaniz istenebilir. Iki türlü MR tipi bulunmaktadir.

1)Kapali Form: Yüksek güce sahip miknatis özelligi tasir.

2)Açik Form: Düsük güce sahip miknatis özelligi tasir. Tek avantaji, kapali alan korkusu olan hastalara kolaylik saglamasidir.

MR odasina girerken üzerinizdeki tüm çikabilen metaller (kemer, saç tokasi, takilar, bozuk para, anahtar, dis protezi (demir, çelik) disarida birakilir. Miknatis alani kredi karti, CD, teyp bandi gibi manyetik kartlari da bozarak kullanilamaz hale getirir. MR cihazinin karisik çalisma prensibinden dolayi kalp pili tasiyan hastalar, kulak implanti kullanan hastalar, beyin ameliyati ile beyin damarlarina klips takilmis hastalar, hamileligin ilk üç ayini kapsayan dönemdeki anne adaylari MR tetkikine alinmaz. Anne adaylari, hamileliliklerinin sonraki aylarinda düsük teslali cihazlara alinirlar. Emzirme döneminde ise herhangi bir engel söz konusu degildir ancak MR çekiminde kontrastli madde kullanilmissa, bu maddenin vücuttan atilimindan sonra bebek emzirilmelidir (24 saat). Bilgisayarli Tomografiden farki inceleme süresinin uzun olusu ve inceleme sirasinda hafif derecede gürültülerin yer almasidir. Inceleme sirasinda hastalikli bölge ve normal olusumlarin daha iyi degerlendirilmesi ve tedaviye yön vermesi açisindan damar yolu ile az miktarda ilaç verilmesi gerekebilir (kontrast). MR özellikle yumusak dokularin degerlendirilmesinde en yüksek çözünürlüge sahip yöntemdir. MR süreleri uzundur (20-30 dakika). Bazen hasta dokuyu sagliklidan ayirt edebilmek için lavman yoluyla makattan ve damardan MR´ye özel ilaçlar verilebilir. MR, kolonoskopi ile görülen tümörlerin bagirsak duvari ve etrafindaki dokulara olan yayilimini belirlemek amaciyla kullanilir. Ince dilimler olarak tanimlanabilecek kesitler ile her düzlemde farkli görüntüler alarak kitlelerin yayginligini belirlemek ve tedaviyi planlamak amaciyla kullanilir.

MR cihazindaki, miknatisin yarattigi manyetik alan büyüklügü, Tesla ile ifade edilir. 1 Tesla 10.000 Gauss´a esdegerdir. Kaliteli bir görüntünün elde edilmesinde, manyetik alanin gücü, sürekliligi ve düzenliligi, ana manyetik alani sekillendiren kritik belirleyicilerdendir.

MR Türleri

T1 ve T2 ölçümü agirlikli görüntüler: Anatomiyi görmek, bir patolojiyi saptamak için kullandigimiz tekniklerdir. MR Alt Gruplari: Difüzyon MR, Anjiyofrafi MR, beyin omurilik sivisi akim MR, MR spektroskopi, Perfüzyon MR, fonksiyonel MR

MR ve Renklendirme

Renklendirme MR.´da kolaylik saglamaktadir. Perfüzyon ve fonksiyonel MR renkli kodlandiginda göze ve algiya hitap etmesi saglanmis olur. Renkli kodlama tamamen bilgisayar yazilimlariyla yapilabilen uzun ve zahmetli bir ugrasidir. Bazen bir renklendirme islemi iki gün sürmektedir.

MR Hangi Tanilarda Kullanilir

%50: Omurga, omurilik, beyin, bas, boyun, nöroradyoloji, servikal (Boyun), lomber (bel), bel fitigi gibi sinir sistemi görüntülemeleri.

%30-35 : Kas-iskelet sistemi denilen yumusak dokular ve kemik incelemeleri.

%15-20: Karin, batin, meme, yumusak doku lezyonlari görüntülemesi

Beyin MR

Beyin tümörleri, felçler, bunama ve multiple skleroz gibi kronik sinir sistemi hastaliklarini saptamak için en duyarli yöntemdir. Ayrica hipofiz bezi, beyin damarlari, göz, iç kulak organlarinin hastaliklarini degerlendirmede en duyarli yöntem olarak kullanilmaktadir. Beyin yapisi incelendigi için ruhsal bozukluklarin incelenmesinde de kullanilir.

Manyetik Rezonans Spektroskopi (MRS)

Hücresel düzeyde metabolit degisikliklerini gösterebilen bir görüntüleme yöntemidir. Bu teknik ile patolojik dokularin biyokimyasal analizlerinin yapilabilmesinin yani sira, normal dokularda mevcut biyokimyasal iliskiler de arastirilabilmektedir.

Difüzyon Agirlikli MR

Difüzyon MR teknigiyle dokudaki suyun moleküler hareketlerinden kaynaklanan görüntüler elde edilir. Difüzyon MR´in baslica kullanim alani, en önemli mortalite (ölüm) ve morbidite nedenlerinden biri olan inmenin görüntülenmesidir. Akut inme tanisinda dogrulugu çok yüksektir. BT ve standart MR teknikleri 1-2 saatlik bir enfarkti gösteremezken, difüzyon MR ile enfarkt çok erken dönemde kolayca görüntülenebilmektedir. Ayrica difüzyon MR ile kafa içi kistik yapilar birbirinden ayrilabilmekte, tümöre bagli omurga basisi sonucu olusan kiriklarda iyi huylu kötü huylu tümör ayriminin yapilmasinda, MS plaklarinda ADC artisinin görüntülenmesinde kullanilmaktadir.

Perfüzyon Agirlikli MR ( PA–MR)

Bu teknikle beyin dokusunun fonksiyonel durumu hakkinda bilgi edinilir. PA MR sayesinde serebral dokuda olusan hasar ve yer kaplayan lezyonlarin neden oldugu hemodinamik degisikler izlenmektedir. Klinikte, inme, intrakranial (kafa içi) tümörler, epilepsi, demans (bunama), kognitif bozukluklarda ve normal fizyolojik degisimlerin non-invazif degerlendirilmesinde kullanilmaktadir.

Fonksiyonel MR (fMR)

Beynin oksijenlenme ve kanlanmasindaki degisiklikleri ölçerek, cerrahi riskin degerlendirilmesi ve operasyonun planlanmasinda çok degerli bir tarama yöntemi olarak kullanilmaktadir. En önemli ve güncel kullanim alani duyusal-motor ve konusma merkezlerine yakin kitle lezyonlarinda cerrahi öncesi yeterli kalitede fonksiyonel haritalandirmanin yapilabilmesine imkan tanir.

MR Anjiografi

Damarlara kateterle girisim yapilmadan ve radyasyonsuz olarak, damarlarin detayli görüntülenmesini saglar. Intrakranial (kafa içi) damarlarin görüntülenmesinde, ayrica aorta, böbrek, akciger, kol ve bacak damarlarinin görüntülenmesinde kullanilir.

Kalp ve Damar Sistemi MR

Kabin ve ana damarlarin yapisi ve fonksiyonu ile kalp adaciklarinin boyutu, duvar kalinliklari, kalp krizi veya ilerleyici kalp hastaligina bagli gelisen kalp hasarinin boyutunu saptamak için kullanilir. Koroner damarlarin görüntülenmesi, fonksiyonel çalismalar ve eforlu perfüzyon MR çalismalari da gün geçtikçe daha umut verici olma yolundadir. Hipertansiyon hastalarinda, böbrek damarlarindaki daralma ve sorunlarin saptanmasinda karaciger, akciger, kol ve bacak damarlari gibi damarlarin da degerlendirilmesi islemi MR anjiografide kolayca ve detayli bir sekilde yapilabilmektedir.

Vücut MR

Kalp, ana damarlar, akciger, karaciger, böbrekler, dalak, pankreas, safra kesesi, safra yollari, karin içi damarlar detayli bir sekilde incelenebilmektedir. Safra kesesi, safra yollari ve pankreas kanalina yönelik kolanjiopankreatikografi tetkiki ile de lümen yapilari vücut disindan igne, kateter girisimi yapilmadan çok daha rahat ve detayli olarak gerçeklestirilebilmektedir. Ayrica MR radyasyon içermediginden kadin ve erkek üreme organlari, pelvik organlar (Pelvik taban: pubik kemik (legen kemiginin ön kismi) ve omurga kemiginin alt kismi (kuyruk sokumu kemigi) arasinda bir hamak gibi asili duran kas tabakalaridir. Bu destekleyici kas tabakalari pelvik taban olarak adlandirilir. ) ve mesane için iyi bir görüntüleme alternatifidir.

Meme MR

Meme MR, mammografi veya USG´nin yerine yapilan bir yöntem degil, her iki tani yöntemi ile birlikte kullanilan bir yöntemdir. Meme görüntülenmesinde MR ve diger tüm yöntemler, meme tümörlerinin erken tanisi için yapilmaktadir. Her iki memede çoklu odak arastirilmasi ( meme kanserlerinin önemli bir bölümü çoklu odaklar halinde gelisebilmektedir), silikon implant takilmis veya genç hastalarda izlenen yogun meme dokusu gibi mammografinin zorlandigi alanlarda da tarama amaçli kullanilabilmektedir. Ancak mammografide ve USG´de saptanan lezyonlarin iyi huylu veya kötü huylu olup olmadiginin degerlendirilmesinde önerilmektedir.

Prostat MR

MR prostatin en sik görülen sorunlari iltihaplar (prostatit), iyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hipertrofisi, BPH) ve prostat kanseri tanisinda kullanilir. Ayrica biyopsi ile prostat kanseri saptanmis hastalarda hastanin tedavi kararini ve sürecini belirleyecek olan tümörün büyüklügü ve prostat disinda baska organlara yayilip yayilmadigini saptamak için de iyi bir yöntemdir.

Kas Iskelet Sistemi MR

Kaslar, tendonlar, baglar, menisküsler, diger eklem diskleri, eklem kapsülü ve çevre yumusak dokular hakkinda detayli bilgiler vermektedir. Spor yaralanmalarina bagli dokularin degerlendirilmesinde diger uzuv yaralanmalarinda, eklemlerin yeni ve eski rahatsizlari, iltihapli durumlarinda (artritler), ayrica kas-iskelet dokusu iltihaplari, kitleleri veya baska organlardaki kitlelerden kemiklere olan yayilimin degerlendirilmesinde yaygin olarak kullanilmaktadir. Ayrica disk fitigi (bel fitigi veya boyun fitigi gibi), skolyoz (kamburluk) gibi omurga problemleri ile spinal cerrahi sonrasi cerrahinin etkileri ile ilgili degerlendirmelerde kullanilir.

MR incelemesinde hazirlik ve inceleme süreci

MR için ekstra bir hazirliga gerek yoktur. Aksine bir uyari yapilmadikça hasta yemeklerini yiyip ilaçlarini alarak gelebilir. Hastanin MR çekimi için tibbi geçmisi ile ilgili bir form doldurmasi gerekmektedir. Ayrica hasta üzerinde bulunan manyetik alandan etkilenecek, saat, kredi karti, metal esya vs. malzemeleri MR odasina girmeden önce çikarmak zorundadir.

Eger mesane doluysa aksi söylenmedikçe çekim öncesi idrarini yapmasinda bir sakinca yoktur. Inceleme süresi genellikle 15-45 dakika arasinda sürmektedir. Bu süre içinde hastadan hareketsiz kalmasi istenecektir. En küçük bir hareketin görüntülerde bozulmaya neden olacagi da hasta tarafindan bilinmelidir. Bazi durumlarda görüntü kalitesini iyilestirmek ve taninin güvenligini artirmak için özel tasarlanmis MR kontrast ajanlar enjekte edilebilir. Bu ilaçlar MR görüntülerinin detaylarini netlestirmeye yardimci olacaktir.

MR ve BT Arasindaki Farkliliklar

BT ile karsilastirildiginda MR´nin üstün oldugu durumlar asagida belirtilmistir:

1. MR normal ve hastalikli dokulari daha net biçimde ortaya koyar. Aynca dokular arasindaki farkli yogunluklari ortaya koymak için, BT´de oldugu gibi radyasyondan (röntgen isinlan) degil, magnetik sinyallerden yararlanilir.

2. MR çok kesitli bir arastirma ya da buna bagli olarak üç boyutlu bir anatomik gösterime olanak verir. Oysa BT nin gösterimi yatay kesitlerle sinirlidir.

3. MR´de gerek hastalar, gerek uygulayicilar için iyonize radyasyona ugrama riski yoktur.

4. Dolasan kandan alinan sinyaller araciligiyla MR´de damarlar kontrast madde kullanilmadan dogrudan görüntülenebilir. Dolayisiyla BT´de oldugu gibi iyotlu kontrast maddeler kullanma gereksiniminin yol açtigi sorun ve risklerle karsilasilmaz.

5. MR metabolik süreçlerin canli doku üzerinde incelenmesine dayali klinik uygulamada, özgül dokusal bir tam konmasini saglar. MR sonuçlarinin BT´ye oranla uygulayicilarin deneyim ve bilgisinden daha fazla etkilendigini de belirtmek gerekir. Çünkü uygulayicilar zaman zaman olgunun incelenmesine en uygun fizik parametreleri arastirmak durumunda kalirlar.

MR Üstünlükleri

MR´in bilgisayarli tomografiyi de kapsamak üzere geleneksel radyoloji karsisindaki baslica üstünlükleri sunlardir:

• Röntgen isinlan kullaniminin her zaman yol açabildigi biyolojik, fiziksel ve genetik hasar riskinin bulunmamasi.

• Kontrast madde kullanimina basvurma gereksiniminin ortadan kalkmasi; bunlarin kullanimi siklikla önceden tahmin edilmesi olanaksiz ve bazi olgularda çok agir seyredebilen alerjik tepkilere yol açar. Bu iki üstünlük nedeniyle, elde edilen tanisal sonuçlarin ayni oldugu durumlarda bile MR tercih edilir. Ayrica geleneksel radyolojik incelemenin ortaya koyamadigi biyokimyasal kökenli doku degisikliklerinin belirlenmesine dayanan klinik-tamsal uygulamadaki önemli özellikleri de eklemek gerekir. Buna bagli olarak MR baska üstünlükler de tasir:

• Geleneksel radyoloji yle kesinlestirilemeyen ya da çok geç evrede ortaya çikan hastaliklara tani koymayi saglar.

• Degisik yapida olan, ama geleneksel radyolojik incelemede ayni gibi görüne bilen bazi hastaliklara (örnegin iyi ve kötü huylu tümörler, iltihabi süreçler, dejeneratif süreçler) ayirici taninin kesine yakin bir biçimde konmasina olanak verir. MR´nin tanisal açidan çok daha özgül olmasi, geleneksel tani yöntemleriyle incelenen hastalik süreçlerinin kesin tanismda genellikle zorunlu olarak basvurulan biyopsi ve cerrahi muayene gibi vücut bütünlügünü bozan islemleri gereksiz hale getirir.

MR Olumsuz Yönleri

Önemli üstünlükler tasimasina karsin, MR´nin de bütün teknikler gibi bazi olumsuz yönleri vardir. Yeni bir teknigi bir öncekine oranla abartma yanilgisina düsmemek için, bunlarin bilinmesi ve küçümsenmemesi gerekir. MR´nin tipik bir olumsuzlugu, incelemenin bilgisayarli tomografiye oranla daha uzun zaman almasidir. Bu durum alici bobin düzeyinde toplanan rezonans sinyalinin aslinda son derece düsük olmasindan kaynaklanir. Sinyali örneklemek ve uygun bir sinyal/görüntü orani elde etmek için daha uzun bir süre harcanmasi gerekir. Ama birkaç yil öncesine göre, MR için gerekli süreyi azaltma yönünde önemli ilerlemelerin saglandigi söylenebilir. Gerçekten de görece yavas sekanslardan giderek daha hizli sekanslara geçilmistir. Günümüzde klinik açidan çok doyurucu nitelikte olmasa da birkaç saniye ya da saniye kesiti içinde görüntüler elde etmek olanaklidir. Ikinci bir olumsuzluk ise MR aygitinin pahali olusudur. Daha yüksek düzeyde sonuçlar veren süper iletken aygitlar gerek donanim, gerek yerlestirme ve kullanim açisindan daha yüksek maliyete yol açmaktadir. Ama bu konuda da hizli bir degisim yasanmaktadir.

Kullanim giderleri daha az olan süper iletken teknolojilere ya da baska teknolojilere dayanan yeni aygitlar gelistirilmektedir. MR röntgen isini kullanilmamasi açisindan tehlikesiz bir yöntem olarak kabul edilmektedir. Ama yan etkilere yol açma olasiligi vardir. MR için gerekli magnetik alan, tedavi amaciyla kullanilan metal cisimlerin, Örnegin damar balonlasmasi (anevrizma) ortadan kaldirmak için kullanilan metal kiskaçlarin yer degistirmesine yol açabilir. Radyo frekans uyarilan kalp pili gibi elektronik aygitlarin islevini bozabilir. Monitör gibi yogun bakim aygitlari ve MR arasindaki etkilesimler nedeniyle, bu aygitlarla izlenen ve tedavi edilen hastalarin MR incelemesine tabi tutulmasi önemli güçlüklere yol açar. Hastaya yardimci aygitlarin islevini bozmadan hizli incelemeler yapma gereginin ortaya çiktigi durumlarda, ayrica kemiklerle ya da kalsiyum birikimine ugramis kemiksi dokularla ilgili ayrintili incelemelerde bilgisayarli tomografi tercih edilmektedir.

MR Klinik Kullanim

Günümüzde MR´nin kullanildigi klinik çalismalar daha çok merkez sinir sisteminin incelenmesine yöneliktir. Beynin MR ile incelemesi tam açisindan su üstün özellikleri gösterir:

• Bozmadde ile akmadde arasindaki farkliligi yetkin biçimde belirlemesi.

• Miyelin kaybina yol açan sinirsel hastaliklarin erken evrede ortaya konmasina, çocuklarda miyelinlesmenin (sinir lifleri çevresindeki miyelin kiliginin olusmasi) fizyolojik sürecinin ve sinir sistemindeki olgunlasma bozukluklarinin incelenmesine olanak vermesi.

• Kafatasinin arka çukurunda beyincik hastaliklari gibi patolojik süreçleri yetkin biçimde ortaya koymasi. Bütün bu üstünlükler günümüze degin tanisinda güçlük çekilen sinirsel, dejeneratif (yikici) ya da iltihabi hastaliklara tani konmasini saglar.

Mamografi

Meme hastaliklari tanisinda mamografi ile beraber ultrason en sik kullanilan yöntemlerdir. Magnetik rezonans görüntüleme (MR) ve sintigrafi gibi tetkikler ikinci asamalarda gerektigi durumlarda uygulanabilir. Mamografi, hala meme kanseri tanisi için altin standarttir.

1. Neden mamografi çektirmeliyim?

Meme kanseri, yaklasik olarak her on kadindan birinin, yasami boyunca herhangi bir asamada karsisina çikacak kadar siktir. Henüz hastanin veya onu muayene eden doktorun eline bir kitle-sislik gelmedigi erken dönemde bile, mamografi, kanserin bazi erken bulgularini gösterebilmektedir. Bazi gelismis Kuzey Avrupa ülkeleri, Amerika ve Kanada´da, 1960´lardan beri süren çalismalarda, mamografi taramalariyla, meme kanserinden ölüm oranlari yaklasik olarak %30 azaltilabilmistir.

2. Ne zaman ve ne siklikta mamografi çektirmeliyim?

Meme kanseri olasiligi, özellikle 40 yas sonrasinda yükselir. Bu nedenle, kontrol-tarama amaçli mamografiler ideal olarak, 40 yasinda baslanarak her yil çekilir.

3. 40 yasindan önce, memede bir sislik-kitle fark edersem veya muayene eden doktorum, bir kitleden süphelenirse, ne yapilir?

Bu durumda, öncelikle ultrason ile görüntüleme yapilir. Gerekirse mamografi de çekilebilir. 40 yas üstündeki böyle bir hastada ideal olarak hem mamografi, hem ultrason uygulanir.

4. Mamografi ve ultrason ile meme kanseri tanisi nasil konur?

Kanser süphesi oldugunda ne yapilir?

Mamografi ve meme ultrasonu, memenin görüntülenmesinde kullanilan temel cihazlardir. Özellikle son yillardaki dijital teknolojidenyararlanan gelismis cihazlar kullanan ve bu konuda deneyimli olan radyologlar, memede gördükleri degisikliklerin veya kitlelerin büyük bir kisminda iyi huylu-kötü huylu ayrimini yapabilirler. Hastanin ya da muayene eden doktorun eline gelen sisliklerin büyük bir kismi iyi huylu tümörler veya kistlerdir. Bu zararsiz kitleler (fibroadenom ve benzerleri) ve kistler, özellikle 30-50 yas grubunda oldukça sik görülür. Bunlarin çogu, ultrason ve mamografi ile kanserden ayirt edilebilirler. Kanser süphesi oldugunda, radyolog, hastaya biopsi gerektigini açiklar ve hastayi gönderen doktorla iletisim kurarak, biopsinin nasil yapilmasi gerektigini kararlastirir. Kanser olasiligi çok düsük olan bazi kitleler, ultrason ve/veya mamografi ile, birkaç aylik aralarla izlenerek, büyümedikleri-degismediklerinden emin olunur ve kanser olasiligi böylece ekarte edilir.

"Radyoloji bölümü olarak öncelikli ilkemiz önce zarar verme"